Het kabinet wil de overheid eenvoudiger, slimmer en kleiner maken. Met minder regels, betere samenwerking tussen overheidsorganisaties en toegankelijkere dienstverlening moet de overheid beter aansluiten bij wat inwoners, ondernemers en professionals nodig hebben.
De overheid is door de jaren heen voor veel inwoners en ondernemers te ingewikkeld geworden. Daarom moet de overheid eenvoudiger, slimmer en kleiner worden. Om proactieve dienstverlening mogelijk te maken, zorgt de overheid ervoor dat gegevens van inwoners makkelijker en veilig gedeeld kunnen worden tussen overheidsorganisaties. Daarnaast worden regels vereenvoudigd of afgeschaft en wordt de rijksoverheid slimmer georganiseerd. Ook wil het kabinet het aantal adviesorganen en beleidsevaluaties verminderen. Tegelijkertijd moet er fors worden bezuinigd op de organisatiekosten van de rijksoverheid. Door efficiënter en effectiever te werken draagt een slagvaardigere overheid bij aan een kleinere overheid. Dat schrijft staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid Eric van der Burg aan de Tweede Kamer.
Staatssecretaris Eric van der Burg: “We kunnen niet blijven doen wat we deden. Met te veel regels, uitzonderingen en procedures, maken we het onszelf soms onnodig moeilijk om problemen op te lossen. Terwijl inwoners en ondernemers juist moeten kunnen rekenen op een overheid die doet wat nodig is. Daarnaast moeten we flink bezuinigen op de organisatiekosten. Daarom gaan we scherpe keuzes maken voor een rijksoverheid die écht werkt: eenvoudiger, slimmer en kleiner.”
Minder en eenvoudigere regels
Het kabinet wil dat inwoners en ondernemers minder moeite, tijd en geld hoeven te besteden aan onnodige regeldruk. Eerder is al bekendgemaakt dat de rijksoverheid minimaal 500 regels per jaar schrapt of vereenvoudigt voor inwoners, professionals en ondernemers en dat regels en wetten sneller worden vereenvoudigd met de jaarlijks terugkerende Vereenvoudigingswet. Er komt een rem op nieuwe regels. Onderzocht wordt of de overheid kan gaan werken met het principe van de omgekeerde bewijslast zoals dat in Duitsland wordt gebruikt: bij elke regel moet het verantwoordelijke ministerie aantonen dat de regel nog nodig is. Lukt dat niet, dan vervalt de regel. Ook bij nieuwe regels komt er een extra check. Voortaan wordt bekeken of een regel na verloop van tijd automatisch kan vervallen.
Betere dienstverlening
De Rijksoverheid gaat meer werken vanuit één1 loket. Mensen en bedrijven moeten de overheid ervaren als één toegankelijke organisatie. Daarvoor moeten organisaties zoals de Belastingdienst, de Kamer van Koophandel en gemeenten soepeler gegevens kunnen delen. Het kabinet laat binnen twee jaar een wettelijke oplossing uitwerken voor het delen van gegevens tussen overheidsorganisaties specifiek om proactieve dienstverlening mogelijk te maken. Inwoners en bedrijven hoeven gegevens die de overheid al heeft niet opnieuw aan te leveren. Daarnaast werkt de overheid aan ‘altijd de juiste deur’: wie ergens aanklopt, wordt geholpen of doorverwezen naar de juiste plek. Een voorbeeld is MijnBetaaloverzicht, waarin burgers in één keer zien wat ze aan verschillende overheidsorganisaties verschuldigd zijn.
Een productievere rijksdienst
De overheid moet slimmer georganiseerd worden. Dat begint bij efficiënter omgaan met eigen middelen. Daarom wordt de facilitaire dienstverlening bij ministeries versoberd. Ook worden ICT-systemen gestandaardiseerd en werken we toe naar effectiever gebruik van de werkplekken die de rijksoverheid heeft. Daarom streven we naar één werkplek per twee medewerkers. Overtollige gebouwen worden afgestoten. Ook inkopen gaat slimmer: het rijk koopt vaker gezamenlijk in, met minder eisen. In het eerste kwartaal van 2027 komt het kabinet met doelen en besparingsplannen voor het inzetten van AI om productiever te werken.
Minder Haagse muren
Betere samenwerking is een belangrijke voorwaarde. De overheid werkt vaak verkokerd, met muren tussen departementen, beleid, uitvoering en toezicht en verschillende overheidslagen. In de afgelopen decennia zijn er bovendien veel instanties bijgekomen die controleren, toezicht houden en adviseren. Dat zorgt voor veel onnodig werk en maakt het moeilijker ingewikkelde maatschappelijke problemen op te lossen. Het kabinet brengt daarom het aantal vaste adviescolleges (nu 28) en adviescommissies (circa 150) flink terug en stelt nog dit jaar concrete doelen vast. Ook het aantal beleidsevaluaties, nu circa 400 per jaar, gaat fors omlaag. Ook wordt er gewerkt aan manieren om samenwerking over organisatiegrenzen makkelijker te maken. Bijvoorbeeld door een andere manieren van financiering en verantwoording.
Strategische keuzes
Door meer te vereenvoudigen en slimmer te werken zijn er de komende tien jaar minder ambtenaren nodig. Naast algemene efficiency-maatregelen zijn strategische keuzes noodzakelijk over welke taken wel en niet worden gedaan. In totaal moet er € 900 miljoen euro in 2027 bezuinigd worden op de rijksdienst, oplopend tot € 3,5 miljard vanaf 2035. Dit komt neer op een reductie van naar schatting 25.000 FTE, verspreid over meerdere jaren. De bezuinigingen vallen niet overal even zwaar. Onder meer politie en defensie zijn uitgezonderd.
Voortgang
De slagvaardige overheid is een van de speerpunten van het kabinet en is een gezamenlijke opdracht voor ministeries, medeoverheden, inspecties en maatschappelijke organisaties onder coördinatie van de staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid. Binnen een half jaar komt er een meerjarige aanpak voor de toekomst van de rijksdienst, met de resultaten van de Commissie Toekomst Rijksdienst waarin ook voorstellen voor strategische keuzes staan. Hoe de bezuinigingen precies worden ingevuld volgt in de voorjaarsnota.