Goede publieke dienstverlening ontstaat niet alleen aan de tekentafel. Beleid werkt pas als het ook uitvoerbaar is, aansluit bij de praktijk én doet wat maatschappelijk bedoeld is. Daarom organiseert Werk aan Uitvoering tijdens de Dag van de Publieke Dienstverlening opnieuw trialogen: gesprekken waarin politiek, beleid en uitvoering bewust vroegtijdig samenkomen om vraagstukken, keuzes en ervaringen uit de praktijk te verkennen.
“Betrek de praktijk heel nauw bij dit soort wijzigingen.” Songül Mutluer (Tweede Kamerlid Progressief Nederland) over de modernisering van het Wetboek van Strafvordering, die door trialogen tot stand is gekomen.
Trialogen laten zien dat vroegtijdige samenwerking niet alleen het proces verbetert, maar vooral de kwaliteit van beleid en wetgeving versterkt. Keuzes worden beter doordacht, sluiten beter aan op de praktijk en werken daardoor beter voor mensen en professionals in de uitvoering.
Tegelijkertijd blijft de formele kant van het wetgevingsproces onmisbaar. Wetgevingsoverleggen, commissievergaderingen en andere parlementaire momenten vormen de kern van democratische besluitvorming.
“Het gaat er dus niet om deze formele processen te vervangen, maar om ze te versterken.” Eric Bezem, (directeur-generaal Straffen en Beschermen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid) tijdens een overleg met de Tweede Kamercie. SZW op 9 april 2026.
Door eerder in het proces samen de inhoud te verkennen en dilemma’s expliciet te maken, ontstaat meer inzicht in de gevolgen van keuzes en meer ruimte om alternatieven te wegen. Dat komt uiteindelijk de kwaliteit van wetgeving ten goede.
Precies dat is wat we met de trialoog beogen.
Wat is een trialoog?
Een trialoog is een gesprek waarin politiek, beleid en uitvoering vroeg in het proces met elkaar in gesprek komen. Daardoor ontstaat ruimte om afwegingen gezamenlijk te maken en oplossingen te verkennen die werken voor mensen, bedrijven en publieke dienstverleners.
Tussen deze drie perspectieven bestaan vaak spanningen, zoals:
- ambitie versus uitvoerbaarheid
- uniformiteit versus maatwerk
- rechtmatigheid versus eenvoud
In een trialoog worden die spanningen niet weggepoetst, maar juist expliciet gemaakt en samen verkend. Niet om verschillen weg te nemen, maar om tot beter doordachte keuzes en mogelijke oplossingsrichtingen te komen.
Wanneer zet je een trialoog in?
Er zijn drie veelgebruikte varianten:
- Bedoeling en kaders (vroeg in het proces). Om gezamenlijk scherp te krijgen wat de bedoeling is en binnen welke kaders oplossingen worden gezocht.
- Dilemma’s en afwegingen (ontwerpfase). Wanneer beleid vorm krijgt, maar belangrijke keuzes nog openstaan.
- Knelpunten en impasse (bestaande praktijk). Wanneer uitvoering vastloopt en nieuwe oplossingsrichtingen nodig zijn.
Wat levert een trialoog op?
Ervaringen laten zien dat trialogen bijdragen aan:
- meer begrip voor elkaars perspectieven
- eerder zicht op uitvoerbaarheid
- bewustere keuzes in beleid en wetgeving
- sterker samenspel tussen partijen
- betere publieke dienstverlening
“Wat hierin opvalt, is dat zo’n gesprek echt een ander karakter heeft dan de gesprekken die we normaal voeren.” Hans Ouwehand (voorzitter CAK) tijdens een overleg met de Tweede Kamercie. SZW op 9 april 2026 naar aanleiding van zijn deelname aan de pilot rond de Algemene wet bestuursrecht.
In een trialoog kijken partijen niet alleen vanuit hun eigen rol, maar leggen ze perspectieven naast elkaar. Dat vergroot het wederzijds begrip en maakt zichtbaar waar ruimte zit om beleid beter te laten werken in de praktijk. Tegelijk verschuift het gesprek sneller van het benoemen van knelpunten naar het verkennen van oplossingen. Niet alleen: wat gaat er mis? Maar vooral: wat kan er wél werken? Ook helpt het om terug te gaan naar de bedoeling van beleid. Dat geeft richting bij het duiden van knelpunten en maakt zichtbaar waar ruimte zit om te verbeteren.
Het belang van timing
De meerwaarde van een trialoog is het grootst wanneer deze vroeg in het proces plaatsvindt. Dan is er nog ruimte om alternatieven te verkennen en keuzes te beïnvloeden. Hoe verder een wetgevings- of beleidsproces is gevorderd, hoe beperkter die ruimte wordt. Vroegtijdig samenkomen vergroot daarom de kans op betere afwegingen en betere wetgeving.
Dag van de Publieke Dienstverlening: ruimte voor het gesprek
Tijdens de Dag van de Publieke Dienstverlening staan samenwerking, leren en publieke waarde centraal. Trialogen bieden ruimte om complexe vraagstukken te bespreken vanuit een gezamenlijke opgave.
In een besloten setting met deelnemers uit politiek, beleid en uitvoering ontstaat ruimte voor open reflectie op vraagstukken die de publieke dienstverlening raken.
“Het is een schoolvoorbeeld van hoe wetgeving gedaan moet worden.” Boris Dittrich (Eerste Kamerlid D66)
Want goede publieke dienstverlening ontstaat niet achteraf, maar door eerder samen het goede gesprek te voeren.
Meer weten? Handvatten trialoog
Wetboek van Strafvordering
WETBOEK VAN STRAFVORDERING
(Rustige achtergrondmuziek.)
(beeldtekst: Wetboek van Strafvordering)
(Beelden van de verschillende sprekers uit de video wisselen elkaar af.
We zien ze gedurende de video op en rond hun werkplekken.)
(Beeldtekst: Ronald Timmermans - Ministerie van Justitie en Veiligheid)
(Ronald staat in de gang van het ministerie.)
RONALD: We maken een volledig nieuw wetboek, Wetboek van Strafvordering.
(Beeldtekst: Marnix Goos - Nationale Politie)
(Marnix staat in de hal van een kantoorgebouw.)
MARNIX: Dat is een heel belangrijke wet voor de politie, want daar staat eigenlijk alles in wat wij mogen als wij strafbare feiten opsporen. Dus van staande houden van mensen op straat tot aan telefoons tappen en zelfs inbreken in computers.
(Beeldtekst: Songül Mutluer - Tweede Kamerlid Groenlinks-PvdA)
(Songül staat in een vergaderruimte.)
SONGÜL: De digitale wereld om ons heen is enorm aan het veranderen. Maar ook de taken en de rollen, de delicten die worden gepleegd, die veranderen ook. Ja, en dan moet jouw Wetboek, ook van Strafvordering, daarin meegaan.
RONALD: Honderd jaar geleden is het huidige wetboek ingevoerd, dus we vonden het wel tijd voor een modernisering. We zijn gestart met contact opnemen met de organisaties in de strafrechtketen om met ze te bespreken: waar lopen jullie tegenaan?
MARNIX: Wij waren daar als politie ook bij uitgenodigd. Maar ook de marechaussee,
het Openbaar Ministerie, de rechterlijke macht. En ook best wel bijzonder: ook de advocatuur.
SONGÜL: Het feit dat wij in de eerste plaats alle partners binnen de justitiële keten
die met de wetboeken te maken hebben, dus van het OM tot aan het gevangeniswezen tot aan de reclassering, dat wij hen om een zienswijze hebben gevraagd als eerste stap, dat vond ik een hele fijne, want dan weet je hoe iedereen in het spel zit.
(Bumper met beelden Tweede Kamer.)
(muziek komt even naar voren en ebt weer weg)
(Beeldtekst: het proces)
MARNIX: De normale gang van zaken bij zo’n wetsvoorstel is eigenlijk dat het
op het ministerie wordt geschreven. Dan wordt er wel eens een telefoontje gepleegd van: Hoe zit het met dit of hoe werkt dit in de uitvoering? En in dit geval zijn we eigenlijk al aan tafel gevraagd voordat er ook maar een letter van die nieuwe wet was geschreven. En dat was wel heel bijzonder.
SONGÜL: Op basis van die bevindingen van de partners hebben we uiteindelijk ook bijeenkomsten georganiseerd, rondetafelgesprekken, sessies waarbij we ook wetenschap aan het woord lieten, ontbijtsessies hadden.
MARNIX: Onze betrokkenheid werd eigenlijk vooral georganiseerd door het ministerie door allerlei expertmeetings te organiseren. Uiteindelijk kwamen we eigenlijk al vrij snel in een soort cyclus, dat we elke maand met al die partijen onder leiding van het ministerie van Justitie bij elkaar kwamen. Dan praatten we over alle onderwerpen die in dat nieuwe wetboek aan de orde moesten komen en waar je nog keuzes in kon maken. Dat hebben we bijna tien jaar gedaan.
RONALD: Dan zorgden we ervoor dat de stukken ten minste een maand van tevoren beschikbaar kwamen, zodat iedere deelnemer ook gelegenheid had de eigen achterban binnen de eigen organisatie, de mensen te spreken en te consulteren.
SONGÜL: Ja, dat was nodig om uiteindelijk goed beslagen ten ijs te komen en in de debatten al die input die we hebben ontvangen van al die partners, om die goed over het voetlicht te brengen en dat ook weer te gebruiken in de debatten, ook in de voorstellen die we deden.
(Korte bumper met beelden KB Nationale Bibliotheek.)
(muziek komt even naar voren en ebt weer weg)
(Beeldtekst: tips)
MARNIX: Wat voor mij wel heel prettig heeft gewerkt, is dat er naast die officiële vergaderingen iedere maand waar iedereen aan tafel zat, dat er ook ingezet is op bilateraal contact, dat komt de snelheid ook wel ten goede.
SONGÜL: Als ik een tip zou mogen geven aan mijn collega's: Richt het proces zodanig in dat je daar waar je elkaar wél in vindt, in de inhoud, dat je dat eigenlijk al kan afvinken en dat je je dan focust op de zaken waar je net dat politieke verschil in zou willen maken. Betrek de praktijk heel nauw bij dit soort heftige wijzigingen,
want uiteindelijk moeten zij daarmee aan de slag en aan het werk. En wij zijn maar instrumenten die dat in de Kamer tot stand moeten gaan brengen.
RONALD: We maken een wetboek mogelijk door verschillende wetsvoorstellen in te dienen en de eerste twee wetsvoorstellen in dit proces zijn door de Eerste Kamer aangenomen. Dat is een mooie voorbode voor wat er komen gaat.
(Beeldtekst: Boris Dittrich - Eerste Kamerlid D66)
(Boris staat voor een microfoon.)
BORIS: Het is honderd jaar geleden dat het Wetboek van Strafvordering werd ingesteld. We gaan het nu helemaal veranderen. Het is een schoolvoorbeeld geweest van hoe wetgeving gedaan moet worden, met een wetenschappelijke commissie, met alle uitvoeringsorganisaties die betrokken zijn, de Tweede Kamer die ook een aparte commissie weer had en uiteindelijk is het hier in de Eerste Kamer gekomen. Er is een breed draagvlak voor in de samenleving, voor dit wetsvoorstel.
(Logo Werk aan Uitvoering
www.werkaanuitvoering.nl
Een samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid, Nationale Politie en Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal - maart 2026)
(einde muziek)
© 2026 inVision Ondertiteling / planning@ondertiteling.nl / www.ondertiteling.nl