Meer vanzelfsprekend samenwerken aan een slagvaardige overheid en dienstverlening

Bij de Kamer van Koophandel (KVK) doen we best veel WaU-trajecten. Daarover hebben we de afgelopen jaren veel gesprekken gevoerd. Over hoe de samenwerking tussen alle betrokken partijen – inclusief de politiek – effectiever kan. Want als je met incidenteel geld nieuwe dingen realiseert, dan moet je er wel zorgen dat je later ook middelen hebt voor het beheer ervan.

Schakel tussen partijen

Als het gaat over samenwerking en het gesprek met de politiek, hebben we ons als dienstverleners echt wel geëmancipeerd. Al ging dat niet vanzelf. SG’s, DG’s en de politiek betrekken de uitvoering niet automatisch vanaf het begin. Ook nu schuiven wij als publieke dienstverleners niet zomaar overal aan. Dat vraagt inzet van beide kanten. WaU bracht beleid en uitvoering dichter bij elkaar en laat nog steeds zien dat het verschil kan maken. Aan die procesmatig georganiseerde schakel tussen partijen – de rol die WaU nu vervult – is ook de komende jaren nadrukkelijk behoefte. Want veel mensen zijn nog onbewust onbekwaam in het op tijd betrekken van de uitvoering. Of ze doen het de ene keer wel en de andere keer niet. En soms is er aan de kant van die dienstverleners sprake van schroom; je voelt je als uitvoering nog niet altijd de gelijkwaardige partij. Maar het is in het belang van beleid en politiek dat we sámen iets neerzetten. Dienstverleners zijn het eerste contactpunt van de overheid voor mensen en bedrijven. Dus zorg dat je ons erbij vraagt, zeg ik dan.

Te weinig organisatie-overstijgend

De Kamer van Koophandel werkt bijvoorbeeld aan de herziening van het hele frontoffice- en inschrijvingsproces. Met WaU-geld konden we bijvoorbeeld extra ICT’ers inhuren om hierin sneller verbeteringen door te voeren. Dit zijn goede verbeteringen maar wel binnen onze eigen “silo”. Deze silo-aanpak wordt versterkt omdat WaU middelen per ministerie worden verdeeld. Organisaties dienen hun voorstellen bij hun eigen departement in. Daardoor worden te weinig ketenbrede intiatieven ontplooid.

Doe de uitvoeringstoets

Tegelijk is er politieke realiteit en tijdsdruk. Soms moet er snel iets geregeld worden omdat de Kamer of de minister dat wil. Neem de uitvoeringstoets op amendementen. Eigenlijk een no-brainer: als er in de Kamer een amendement wordt ingediend, vraag dan een korte uitvoeringstoets. Neem een week en kom dan terug. Toch komt dat moeizaam van de grond. Dat ligt deels aan onszelf. Kunnen we beloven dat we dan die toets in een paar dagen doen en durven we voor de uitkomsten te staan? Aan de ene kant is er dus wat terughoudendheid, aan de andere kant ontbreekt het automatisme dat een beleids-DG de minister adviseert om dan even tijd te nemen een uitvoeringstoets te doen. Dat automatisme moet van twee kanten komen. Dat zit er nog niet volledig in.

Successen

Er zijn echter ook successen te vieren. Ik noem onze “knelpuntenbrief”. Deze brief met 79 knelpunten rond gegevensdeling is echt een succes van de publieke dienstverleners die werken aan uitvoering, samen met WaU. Ook de zin in het regeerakkoord die heeft geleid tot de Vereenvoudigingswet vind ik een positief resultaat. Bovendien merk ik dat we als Netwerk Publieke Dienstverleners (NPD) nu, ook samen met de Inspectieraad, al veel meer en makkelijker het goede gesprek voeren met onze partner in beleid en politiek. En dat we nu niet meer spreken over uitvoerders maar over publieke dienstverleners, vind ik ook een vooruitgang. Een uitvoerder voert uit wat een (politieke) opdrachtgever vraagt, dat klinkt passief. Een publieke dienstverlener neemt het belang van mensen en bedrijven als startpunt en werkt van daaruit samen met politiek en beleid dagelijks aan producten en diensten. Dat is een andere insteek en meer dan alleen spelen met woorden.

Maar het grootste succes vind ik dat we in die driehoek politiek-beleid-dienstverleners blijven kijken wat nodig is voor publieke dienstverlening. Nogmaals, dat komt van twee kanten. Mensen en bedrijven hebben er baat bij als beleid ons makkelijker, explicieter en eerder betrekt en onze inbreng serieus neemt. En anderzijds moeten wij de verwachtingen dan ook waarmaken, zo zijn we een geloofwaardige en serieuze partner. Eigenlijk zijn er steeds verschillende driehoeken waarin we manoeuvreren en met wie je moet samenwerken om voortgang te maken: de driehoek politiek, beleid en uitvoering, de driehoek eigenaar, opdrachtgever en opdrachtnemer en de driehoek SGO, NPD en Inspectieraad.

Verbinden

Als voorzitter van het NPD heb ik een verbindende rol. Ik probeer verschillende partijen en belangen bij elkaar te brengen, zodat er oplossingen ontstaan waar iedereen zich in kan vinden. De organisaties binnen het NPD hebben ieder hun eigen perspectief en ook dat brengen we zo goed mogelijk bij elkaar. Uiteindelijk doen we het voor de dienstverlening aan mensen en bedrijven. Dat gezamenlijke doel moet voor ons steeds de drijvende kracht blijven. Succes hangt ook in grote mate af van de personen op de verschillende plekken; zijn zij in staat bestuurlijk wendbaar en flexibel te opereren en soepel verbindingen te leggen?

Investeren in eenvoud en slagkracht

De samenwerking tussen WaU en NPD is vanzelfsprekend. Met een nieuw kabinet en een taakstelling begrijpen we dat er keuzes nodig zijn en daar dragen we aan bij. Maar vereenvoudigen en digitaliseren vraagt om investeren; de kost gaat voor de baat uit. Betere en efficiëntere dienstverlening ontstaat niet zozeer als ieder voor zich gaat kaasschaven, maar door nog meer samen op te trekken. Voor de komende vijf jaar hoop ik dat samenwerken steeds minder energie kost en dat de verbinding tussen politiek, beleid en dienstverlening vanzelfsprekender wordt. En dat we als gelijkwaardige partners werken aan een vereenvoudigde, minder versnipperde, gedigitaliseerde overheid, waarin alles voor de mensen en bedrijven samenkomt. Want dat is wat ons bindt: een slagvaardige overheid en dienstverlening door en voor mensen en bedrijven.’